Schaatspret

Als het stevig heeft gevroren wordt er bij de Munt op het Merwedekanaal geschaatst. Vroeger was dit anders en was het Merwedekanaal een druk bevaren scheepvaartroute en werd deze zoveel mogelijk ijsvrij gehouden. Bij veel ijs werd er eerst nog  éénrichtingsverkeer voor de scheepvaart op het Merwedekanaal ingesteld voordat er een geheel scheepvaartverbod kwam en er geschaatst kon worden. Pas na de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal werd het Merwedekanaal dé schaatsplek in de buurt.

Ook al vóór de komst van de wijk Oog in Al werd er voor schaatsen aan deze kant van de stad driftig gebruik gemaakt van de vele waters  en sloten in de buurt. Een geliefde plek was de Leidse Rijn. Maar ook hier kon scheepvaart roet in het eten gooien.

Op bovenstaande foto van rond 1900, net even buiten de huidige wijk Oog in Al, zie je een bevroren Leidsche Rijn met enkele schaatsers ter hoogte van molen De Ster met op de voorgrond molen de Bijgeval, die in 1909 is afgebroken. Rechts de Leidseweg. De ijsbanen werden hier onderhouden door ijsclub Trio.

Deze ijsclub was van 1902 tot 1920 actief in Oudenrijn en omgeving. Trio onderhield  de banen in de wijde omgeving van herberg Den Hommel  vanaf het Buurtstation aan de Leidseweg in Lombok  tot aan Veldhuizen, de Meern en Vleuten aan   toe. Werklozen konden als baanveger aan de slag en dat  leverde als het mee zat ook nog een extra centje op. Gebruikers van de banen werd gevraagd geld in de busjes langs de kant te doen. Om herkenbaar te zijn als baanveger kregen ze een ‘’onderscheidingsteeken.’’  De ijsclub zorgde ook voor een goede  uitrusting van de baanveger , er was  reddingsmateriaal in geval van een ongeluk en er waren wegwijzers om gevaarlijke plekken  te markeren. Trio organiseerde ook wedstrijden voor haar leden. Ondermeer ‘’een schoonrijderij’’  in 1907. Deelnemers kwamen vanuit de hele omgeving van Oudenrijn tot en met Haarzuilens en zelfs uit Wijk bij Duurstede. Mejuffrouw M.van Dijk uit Oudenrijn ging er met de hoofdprijs vandoor. De prijzen werden uitgereikt in café Den Hommel.

Het UN in 1904 :IJsclub Trio zorgt goed voor haar banen

Januari 1920 wordt de ijsclub ontbonden. De kas wordt verdeeld onder de rooms- katholieke en protestantse armbesturen.

Utrecht kende andere ijsclubs die een langer leven hadden dan Trio bijvoorbeeld ijsclub De Zilveren Schaats , Vooruit  of Siberië. De ‘’ sjieke’’ Zilveren Schaats van 1879 in Utrecht Oost had zelfs een eigen clubgebouw en Vooruit onderhield een hele grote schaatsbaan richting de Bilt. IJsclubs konden zich aansluiten bij de Stichtsche IJsbond die het verkeer over het ijs bevorderde door ondermeer het onderhouden van de ijsbanen. Ook organiseerde de Bond lange afstand schaatstochten  via Woerden en Gouda voor leden van de aangesloten ijsclubs. Hierbij was de Bond  pleitbezorger voor het tijdelijk stilleggen van het scheepvaartverkeer  in vorstrijke periode’s en voor het tijdelijke sluiten van de stoomgemalen. Onderstaande kaart van de belangrijkste ijsbanen in de provincie Utrecht in 1910 is uitgegeven door de Stichtsche IJsbond (opgericht in 1908).

Kaart van de Stichtse IJsbond met de belangrijkste IJsbanen in de provincie Utrecht uit 1910 met ten westen van Utrecht Oudenrijn met het Merwedekanaal en de Leidsche Rijn als ijsbanen bij langdurige vorst. Schaatshistorie.nl
IJsbond brengt mooie kaart uit met de belangrijkste ijsbanen van de provincie Utrecht. UN 20 januari 1912
De IJsbond meldt :op de Leidsche Rijn kan worden geschaatst! UN 23 januari 1917

Als  de banen op het natuurijs waren open gesteld dan verschenen er rood witte vlaggetjes op de trams in de stad.  Normaal werden deze vlaggetjes  gebruikt om te laten weten dat er een voetbalwedstrijd werd gespeeld.

UN 11 december 1933

De Leidse Rijn blijft ook in de eerste decennia  van de wijk Oog in Al favoriet als schaatsplek. 
11 december 1933 was het ‘’zo’n echt  ouderwetse ijs zondag’’ en het jaar van de 5-e Elfstedentocht. Het Utrechts Nieuwsblad geeft nog wat handige tips voor ouderwets schaatsplezier.

Raadgevingen voor ouderwets schaatsplezier , UN 11 december 1933
De familie Trapman van de Carosserie- en Wagenfabriek aan de Leidseweg 124 op de schaats op de Leidse Rijn in 1938 met op de achtergrond de Mozartlaan
Al in november 1936 gaan de IJsbanen open! UN 2 november 1936

In de oorlog worden schaatsers gewezen op een heel ander gevaar! In het ijs zijn munitieonderdelen vastgevroren met gevaar van ontploffing bij aanraking. Dit overkwam een 14- jarige jongen die aan het schaatsen was op een  sloot bij de Muntkade:

UN 3 februari 1941

Kinderen leren schaatsen op de vijver in Park Oog in Al of …in de Händelstraat. Tot aan de bouw van het winkelcentrum (1956) tegen over de Dominicuskerk was hier een open terrein met ondermeer moestuintjes. Bij vorst werd dit terrein onder water gezet. Een schaatsbaan midden in de wijk!

Schaatsen in de Händelstraat 1956, fotograaf H.P.Th. Hennevelt, HUA 825258

Ook op het Herderplein kunnen kinderen bij vorst hun hart ophalen. De rolschaatsbaan wordt door de gemeente in de winter omgetoverd tot schaatsbaan.

Schaatsen op het Herderplein in 1965, Rovu HUA 23173
Schaatsen Herderplein 1965 fotodienst ROVU HUA 23171
Schaatsen op het Herderplein in 1956 UN 31 januari 1956
Honderd jongeren binden toch nog de schaats onder op het slootje  bij de sluisjes Merwedekanaal ondanks invallende dooi , ondankbare kinderen bij het Herderplein en IJsbaan Vooruit ook nog even open, UN 5 februari 1959

Jaren lang wordt er geschaatst op houten schaatsen  zgn ‘’houtjes’’ of ook wel  “Friesche doorloopers” van het merk Nooitgedagt , Vonk of De Muis. Na 1950 worden de schaatsen steeds meer van aluminium en kunststof gemaakt door ondermeer Viking. De Noren en kunstschaatsen worden dan mode.

Etiket Nooitgedagt uit Ylst ,schaatshistorie.nl
Etiket Vonk uit Oudeschoot ,schaatshistorie.nl

Voor het slijpen van je schaatsen ging je naar W. Pijper op de Oudegracht, de Stichtse IJzerhandel of N.V. Monopol op de Vleutenseweg.

Advertentie in UN januari 1929

Bijzonder om hier  te noemen is ijzerwarenhandel van Dillen, Vredenburg 22,  uit 1889. Familie van Dillen woonde jarenlang op de Mozartlaan 17 in Oog in Al en zij verkochten een eigen merk schaatsen namelijk de schaatsen van Ruiter uit Akkrum. Deze ijzerwarenhandel ging van vader op zoon en is nu bekend onder de naam Kookwinkel Paul van Dillen.

Detail koninginneschaats Ruiter /van Dillen schaatshistorie.nl
Interieur van de ijzerwarenhandel van Dillen anno 1910 fotodienst GAU, HUA 73059
Koninginneschaats Ruiter uit Akkrum van Van Dillen, schaatshistorie.nl

Vanaf 1970 ben je voor schaatsen in Utrecht niet langer afhankelijk van alleen de natuurijsbanen want vanaf dan kun je ook terecht bij de nieuwe “ Kunstijsbaan Utrecht’’  later  ‘de Vechtse banen”.

Als het vriest valt er ook vaak sneeuw. Sneeuwruimen  behoorde bij de plicht van iedere ‘hoofd van het gezin’. De stoep moest ontdaan worden van ‘’sneeuw en slijk’’.In de oorlog waren  de bewoners van de doorgaande straten Everard Meijsterlaan, Frans Schubertstraat, Beethovenlaan, Beethovenplein  en Joseph Haydnlaan  daarnaast ook verplicht om er voor te zorgen dat de weg begaanbaar bleef. De plicht dus om niet alleen de stoep maar ook de straat voor je eigen huis vrij te houden van sneeuw, op straffe van vervolging. Sinds 2007 is de wettelijke verplichting om je eigen stoep sneeuwvrij te maken afgeschaft. Het is nog wel een advies in verband met de aansprakelijkheid bij een ongeluk.

Jaren met een 3 erin scoorden goed. 1933, 1963 en 2013 zijn voorbeelden van goede schaatsjaren. Een bewoner  aan de Leidseweg die daar in 1962 was komen wonen herinnert het zich nog goed. Er was sprake van een strenge winter in 1963 met een lange schaatsperiode achter elkaar. De kinderen konden voor de deur op het ijs stappen en waren niet van het ijs af te slaan. Ondertussen was het in dat grote nieuwe huis aan de Leidseweg bar koud want geld voor meer kachels dan alleen die ene in de woonkamer had hij nog niet.

Schaatsen Merwedekanaal bij de Munt rond 1965. Foto: J.A.N. Hulst. HUA 808819
Schaatsen bij de Munt in 2009, foto Maarten1955, blogspot.nl

In  januari 2013 klinkt het  IT GIET OAN uit de mond van  ‘opper ijsmeester’  Steven R. bij de Munt. Er volgen een paar dagen met een prachtige lange baan, een ijshockeyveld en natuurlijk… KOEK&ZOPIE!! Met een fooienpot in de vorm van een roze varkentje voor de door de ijsmeesters gemaakte kosten. Buurtbewoners onderhouden de baan. Er is een heuse veegwagen en met heet water worden ‘s nachts de scheuren in het ijs weer dichtgemaakt. Kwamen er voorheen met name mensen uit de buurt schaatsen, dit jaar lijkt het wel of heel Utrecht West hier komt schaatsen. Het levert mooie plaatjes op.

Koek en Zopie in 2013 bij de Munt, facebook IJsplein Rijksmunt 25 januari 2013

Filmpje op You Tube van schaatsen bij de Munt en Muntbrug met baanveger in de jaren ’50 .Op de achtergrond is de (nog bebouwde) Zuidpunt van het Groeneweg terrein te zien.

Bronnen:
Foto bovenaan: Schaatsen op de Leidsche Rijn 1900-1910 HUA 40553
Het Utrechts Nieuwsblad 9 december 1902, 9 februari 1907, 21 februari 1908, 26 januari 1909, 20 januari 1912, 14 januari 1920, 4 februari 1942. 
Schaatshistorie.nl.    
Stem van West, Schaatsen op het Merwedekanaal 1963 en 2013

 

 

 

Dit vind je vast ook leuk

  • Boudewijn Van der Vlist · Edit

    Hallo Anna, geweldige blog van je over het schaatsen, notabene vlak bij mijn ouderlijk huis aan de Mozartlaan! Ja, daar hebben ik en mijn vriendjes heel wat baantjes getrokken. Een echte schaatser ben ik nooit geworden vanwege zwakke enkels. Maar de herinnering is mij al meer dan voldoende.

    Reply
  • Boudewijn Van der Vlist · Edit

    En wij lieten onze schaatsen niet in de stad slijpen, maar bij IJzerhandel VOLP in de Laan van Nieuw Guinea.

    Reply

Laat een antwoord achter

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *